Akordeon, znany ze swojego charakterystycznego brzmienia i wszechstronności, jest instrumentem, który przeszedł długą drogę od swoich początków w Europie. Jego historia to opowieść o innowacjach, podróżach i adaptacjach kulturowych. Dziś przyjrzymy się, kto stoi za wynalazkiem akordeonu i jakie były kluczowe momenty w jego rozwoju.
Jak powstał akordeon?
Akordeon, znany także jako instrument aerofoniczny, ma swoje korzenie w starożytnych Chinach, gdzie używano instrumentu o nazwie sheng. To właśnie tam, około 3000 lat p.n.e., zastosowano pierwszy stroik przelotowy, który stał się podstawą konstrukcji akordeonu. Jednakże, jego współczesna forma nabrała kształtów dopiero w XIX wieku w Europie.
W 1821 roku Christian Buschmann, niemiecki wynalazca, stworzył aurę – harmonijki ustne z 15 stroikami przelotowymi. Rok później, w 1822 roku, opatentował handolinę, czyli klawiaturę z miechem i stroikami. Jednak najważniejszym przełomem była praca Cyrilla Demiana i jego synów Carla i Guido. W 1829 roku w Wiedniu otrzymali oni patent na instrument o nazwie accordion, który umożliwiał grę akordami.
- Christian Buschmann – wynalazca aury i handoliny.
- Cyrill Demian – twórca accordionu w Wiedniu.
- Sheng – starożytny chiński instrument, prekursor akordeonu.
Rozwój akordeonu w Europie
Po otrzymaniu patentu przez Demiana, akordeon zaczął zdobywać popularność w całej Europie. Niemcy i Austria stały się ważnymi ośrodkami produkcji tego instrumentu. Heinrich Wagner z Gery założył fabrykę, która zatrudniała ponad 400 osób, produkując tysiące harmonijek ustnych i harmonii ręcznych. Wkrótce potem, w 1863 roku, Paolo Soprani we Włoszech otworzył zakład w Castelfidardo, który specjalizował się w produkcji harmonii.
Akordeon szybko zyskał popularność także we Francji, gdzie budowano instrumenty takie jak harmoniflûte, które różniły się konstrukcją i brzmieniem. W Paryżu, z niemieckimi korzeniami, instrumenty te zdobyły uznanie dzięki innowacyjnym rozwiązaniom technicznym.
W Castelfidardo we Włoszech powstał zakład, który przyczynił się do wprowadzenia wielu innowacji technicznych w akordeonie.
Wynalazki i innowacje
W XIX wieku akordeon przeszedł szereg zmian technologicznych. Wprowadzenie mechaniki basowej i układu manuału basowo-akordowego zmieniło sposób gry na tym instrumencie. Ponadto, system ułożenia guzików manuału dyskantowego – C-gryf – stał się standardem w wielu modelach akordeonów.
Jak akordeon dotarł do Polski?
Historia akordeonu w Polsce zaczyna się w drugiej połowie XIX wieku, kiedy to wraz z imigrantami z Europy trafił na ziemie polskie. Pierwsze wzmianki o obecności harmonii pochodzą z lat 60. XIX wieku, kiedy to wędrowni kramarze oferowali ręczne mieszkowe harmonijki.
W Warszawie skoncentrowała się śmietanka budowniczych akordeonów, z zakładem rodziny Stamirowskich na czele. Produkcja instrumentów szybko się rozwijała, a po II wojnie światowej Bydgoska Fabryka Akordeonów rozpoczęła masową produkcję, co przyczyniło się do popularyzacji akordeonu w całym kraju.
- Warszawa – centrum produkcji akordeonów w Polsce.
- Bydgoska Fabryka Akordeonów – lider produkcji po II wojnie światowej.
- Rodzina Stamirowskich – jedna z najstarszych firm produkujących akordeony.
Wpływ na kulturę i muzykę
Akordeon szybko stał się popularnym instrumentem w Polsce dzięki swojej wszechstronności i łatwości w transporcie. W latach 30. XX wieku akordeon często towarzyszył chórom i występował w muzyce tanecznej. Radio, które zaczęło transmitować muzykę taneczną, przyczyniło się do jego popularności.
Współcześnie, akordeon w Polsce jest ceniony zarówno w muzyce ludowej, jak i współczesnej. Wybitni kompozytorzy, tacy jak Andrzej Krzanowski czy Zbigniew Bargielski, w swoich utworach uwzględnili ten instrument, podkreślając jego wyjątkowe brzmienie.
Jak dbać o akordeon?
Akordeon to precyzyjny i delikatny instrument, który wymaga odpowiedniej pielęgnacji, aby zachować swoją jakość dźwięku i trwałość. Wilgotność i wibracje są jego głównymi wrogami. Instrument powinien być przechowywany na boku, na specjalnych plastikowych podstawkach, aby zapobiec deformacji mechaniki i utrzymać futro w nienaruszonym stanie.
Akordeon powinien być przechowywany z dala od źródeł ciepła i wilgoci, aby uniknąć uszkodzeń mechaniki i deformacji drewna.
Porady dotyczące konserwacji
Konserwacja akordeonu wymaga regularnego czyszczenia futra oraz unikania skrajnych temperatur. Miech i klawiatury powinny być regularnie sprawdzane pod kątem uszkodzeń, a instrument najlepiej jest przechowywać w etui ochronnym. Drewniane klawisze mogą być bardziej podatne na wilgoć, dlatego warto unikać gry na świeżym powietrzu w wilgotne dni.
Stosując się do tych wskazówek, można cieszyć się brzmieniem akordeonu przez wiele lat, a jego dźwięk będzie towarzyszył zarówno na co dzień, jak i podczas wyjątkowych okazji.
Co warto zapamietać?:
- Akordeon powstał na bazie starożytnego instrumentu sheng z Chin, a jego współczesna forma została opracowana w XIX wieku w Europie.
- Christian Buschmann i Cyrill Demian to kluczowe postacie w historii akordeonu, wprowadzające innowacje i opatentowujące pierwsze modele.
- W Polsce akordeon zyskał popularność w drugiej połowie XIX wieku, a Warszawa stała się centrum jego produkcji, z rodziną Stamirowskich na czołowej pozycji.
- Akordeon ma znaczący wpływ na kulturę muzyczną w Polsce, często występując w muzyce ludowej i współczesnej, z uznanymi kompozytorami w swoim repertuarze.
- Aby zachować akordeon w dobrym stanie, należy dbać o jego konserwację, unikać wilgoci i skrajnych temperatur oraz przechowywać go w etui ochronnym.
